اعمال مختلفی از سنگ‌های کلیه وجود دارد و هر کدام از آن‌ها نیاز به دخالت‌های تغذیه‌ای خاصی دارد ولی بهترین راه پیشگیری از تشکیل سنگ کلیه عبارت است از مصرف مایعات فراوان (۲-۵/۱لیتر) یا بیشتر در روز زیرا که مصرف مایعات فراوان منجر به رقیق شدن ادرار و پیشگیری از تشکیل کریستال در ادرار می‌شود.

● علائم:

به صورت مشخص و واضح علائم خاصی ندارد مگر انسداد می‌باشد و به‌صورت قولنج، تهوع، استفراغ، اتساع شکم، هماتوری، تب، لرز و تحریک مثانه می‌باشد.
فاکتورهای تغذیه‌ایی در رابطه با تشکیل سنگ عبارت است از: مصرف زیاد گوشت اگزالات، سدیم،ویتامین C و مصرف کم سبزیجات، فیبر و مایعات.

● سنگ اگزالات کلسیم:‌

سنگ‌های کلیوی که از نوع اگزالات کلسیم با فسفات کلسیم هستند ۷۰% سنگ‌های کلیوی را تشکیل می‌دهند که طبق بررسی‌های به عمل آمده ممکن است زمینه ژنتیکی در آن مؤثر باشد.
در معالجهٔ بعضی از این نوع سنگ‌ها لازم است بیمار از رژیم کم اگزالات استفاده کند که بیمار حتماً باید با یک رژیم‌شناس مشورت کند چون غذاهای زیادی حاوی اگزالات بالا می‌باشند مثل حبوبات دانه‌ها، سبزیجات برگ سبز تیره مرکبات انواع آلو، گیلاس و آلوچه و…
توصیهٔ رژیمی که به منظور کنترل اگزالات می‌باشد باید از نظر کفایت مورد ارزیابی قرار بگیرد اگر فرد دچار هایپرکلسیوری بوده و چنین به نظر برسد که علت تشکیل سنگ این مسئله است دادن رژیم کم کلسیم مناسب نمی‌باشد زیرا استفاده از رژیم کم کلسیم منجر به افزایش جذب کلسیم از طریق دستگاه گوارش می‌شود که می‌تواند منجر به تشکیل سنگ بشود.

● سنگ‌های اوراته:

منحصر کردن پروتئین به مقادیر توصیه شده RDA (gr/day۵۵-۴۵)
برای مداوای سنگ‌های اوراته مفید است دادن شیر به این بیماران به جای گوشت، تخم‌مرغ و حبوبات از اسیدی شدن ادرار در این بیماران جلوگیری می‌کند افزایش مصرف میوه (به‌جز ذغال اخته ،آلوها، آلوبرغانی و بخارا…) و کاهش محصولات نانی می‌تواند از اسیدی شدن ادرار جلوگیری کند.

● سنگ‌های سیتسئینی:

در این گونه موارد لازم است بیمار مایعات زیادی مصرف کند (بیش از ۴ لیتر در روز ضمن استفاده از مایعات زیاد توصیه می‌شود از اسیدی شدن ادرار که به تشکیل سنگ‌های سیتسئینی کمک می‌کند جلوگیری شود.

● Struvit stove (سنگ‌های گوشه‌دار):

این‌ها از طریق تغذیه مداوا نمی‌شوند بیشتر در خانم‌ها دیده می‌شود نیاز به مصرف آنتی‌بیوتیک طولانی دارند و از جراحی و سنگ شکنی باید استفاده شود.

▪ غذاهای حاوی اگزالات بالا:

چغندر، شکلات، دانه‌ها، مغزها، ریواس، اسفناج، توت‌فرنگی، چای، سبوس گندم، آلبالو، آلو، کشمش قرمز، کرفس، بادمجان، تره‌فرنگی، تمشک، جوانه گندم، کدوحلوایی، بادام‌زمینی

● غذاهای اسیدساز:

گوشت ماهی، ماکیان، صدف، پنیر، تخم‌مرغ، نان غلات، ذرت، عدس، آلو زرد، آلو، گوجه سبز و آب‌آلو

▪ غذاهای قلیاساز:

انواع شیر و فرآورده‌های آن تمام سبزی‌ها و میوه‌ها به‌جز موارد گفته شده.

● دیالیز:

از دست دادن شدید عملکرد کلیوی چه به طور حاد و چه به طور مزمن تهدید کنندهٔ زندگی و نیازمند برداشته شدن محصولات زاید سمی بدن و اصلاح حجم و ترکیب مایع بدن به حد طبیعی است. این امر می‌تواند توسط دیالیز یا یک کلیه مصنوعی انجام پذیرد.
اصل اساسی در کلیهٔ‌ مصنوعی عبور خون از میان کانال‌های خونی ریزی است که توسط غشاء نازکی احاطه شده‌اند در طرف دیگر غشاء مایع دیالیز کننده (dialyzing Flaid) وجود دارد که مواد نامطلوب خون به طریقهٔ انتشار وارد آن می‌شود.
دیالیز انواع مختلفی دارد که با توجه به امکانات موجود و شرایط بیمار نوع دیالیز توسط پزشک تعیین می‌شود.
۱) همودیالیز
۲) دیالیز صفاقی
دیالیز در بیماران کلیوی هنگامی شروع می‌شود که سطح کراتی‌نین بیشتر از ۱۲-۱۰ میلی‌گرم درصد و BUN به بالای ۱۰۰ برسد.
یک‌سری از مطالعاتی که انجام شده نشان داده است که هموسیستئین پلاسما می‌تواند یک فاکتور خطرآفرین برای بیماری‌های عروقی باشد که این مسئله در بیماران ESRD دیده شده سطح هموسیستئین می‌تواند با دادن اسید فولیک B۶ , B۱۲ پایین آورده شود.
هدف از دیالیز ایجاد تعادل پروتئین، الکترولیت‌ها (K , Na) و سطح مایعات و دفع مواد زایدی از قبیل کراتی‌نین و اوره می‌باشد.

▪ همودیالیز:

بر اساس پدیده انتشار در طول یک غشاء نیمه تراوا (از جنس سلوفان یا استات سلولز) مواد زاید و سمی از خون برداشته شده و جریان خون سالم به بدن بیمار برمی‌گردد در یک طرف غشاء نیمه تراوا به طور مداوم جریان خون وجود دارد و در طرف دیگر مایع همودیالیز که ترکیب آن تقریباً شبیه پلاسمای خون است وجود دارد. هیچ مقداری فسفات اوره، اورات، سولفات یا کراتی‌نین در مایع دیالیز وجود ندارد ولی این مواد با غلظت بالا در خون اورمیک وجود دارد بنابراین زمانی که بیمار اورمیک دیالیز می‌شود این مواد با مقادیر بالایی، از خون بیمار وارد مایع دیالیز می‌شود.
به علت از دست دادن یکسری از مواد موجود در خون بیمار بعضی از محدودیت‌های رژیمی که اعمال می‌شد بر می‌گردد.
در حقیقت تکرار و زمان همودیالیز را می‌توان با کنترل رژیم غذایی و پیروی از آن کاهش داد یعنی در بیمارانی که تحت دیالیز قرار می‌گیرند تا حدی می‌توان در مورد رژیم غذایی آزادی در نظر گرفت.

▪ دیالیز صفاقی:

‌در این روش حفره شکم بیمار را با مایعی که دارای گلوکز زیادی است پر می‌کنند که مواد سمی را از خون به طرف خود جذب می‌کند بعد از چندین ساعت مایع مربوط کشیده و مایع دیالیز تازه جایگزین می‌شود از این نوع دیالیز می‌توان به‌طور متناوب استفاده کرد ولی برای بیماران مبتلا به دیابت به علت این‌که مایع دیالیز حاوی مواد قندی بالایی است مناسب نیست.

منبع: پزشکان ایران